Sashiko to nie haft, jaki znamy z kultury europejskiej. To metoda pikowania tkanin. Pojedynczy ścieg przedni łączy poszczególne warstwy, pełniąc jednocześnie funkcję dekoracyjną. Jeśli znasz naszą zachodnią kołdrę, pikowany koc wykonany z trzech warstw, na przykład z patchworku, łatwiej będzie Ci wyobrazić sobie sashiko. Historyczne sashiko składało się z dwóch lub trzech warstw materiału.

Najwyższa jakość i najwyższa jakość zawsze były na pierwszym planie. Jako wypełnienie wstawiano starsze, zużyte fragmenty tkanin. Warstwy te zszywano, tworząc na powierzchni wzorzystą strukturę.

Dlaczego w ogóle zaczęto używać sashiko? Technika ta miała w historii kilka zastosowań. Oczywiście upiększała ubranie, ale także je wzmacniała i zwiększała izolację termiczną.

W Japonii metoda ta rozpowszechniła się jako wiejskie rzemiosło w epoce Edo (1615–1868), okresie dobrobytu i pokoju. Sashiko stała się również ważnym elementem gospodarki wiejskiej. Zimą, gdy brakowało pracy w rolnictwie, dziewczęta i młode kobiety uczęszczały do lokalnych szkół szycia, tkania, farbowania i wytwarzania nici. Ponadto nauka sashiko uczyła dziewczęta cech kluczowych dla japońskiej kultury: cierpliwości i wytrwałości.

W tym okresie wszystkie włókna wytwarzano ręcznie, w pracochłonnych procesach, podobnie jak tkanie tkanin i barwienie indygo. Tkaniny, które były już od dawna używane, wykorzystywano do produkcji spodnich warstw nowych ubrań lub do produkcji odzieży roboczej.

Wierzchnią warstwę często wykonywano z nowych tkanin (choć nie zawsze, w zależności od zamożności osoby noszącej). Do produkcji tkaniny używano lnu, konopi i ramii. Nawet najmniejsze skrawki przerabiano następnie na inne produkty: fartuchy, torby i kieszenie lub ściereczki do czyszczenia. Każdy kawałek tkaniny miał swoją wartość.

Tradycyjne sashiko było haftowane przez Japończyków białą nicią na ciemnoniebieskim materiale barwionym indygo (Indigofera tinctoria). Trend ten narodził się w epoce Edo, kiedy niższe warstwy społeczne nie mogły nosić ubrań w jaskrawych kolorach i dużych, wyrazistych wzorach.

Jednak zdarzyło się, że biała nić stopniowo zmieniała kolor na jasnoniebieski pod wpływem noszenia i indygo z tkaniny. Dlatego zaczęto celowo używać jasnoniebieskich nici, aby uzyskać połączenie błękitu z błękitem.

Fascynujące jest to, jak stopniowo powstawały poszczególne wzory i ich warianty. Śledzenie rozwoju danego wzoru to często fascynująca historia detektywistyczna. Każdy wzór ma swoją nazwę i często kryje się za nim ciekawa historia związana z historią Japonii.

Wzory pełniły również funkcję magiczną i ochronną. Stąd też możemy zaobserwować stosowanie specyficznych wzorów – takich jak takonomakura – na ubraniach rybaków, które chroniły ich przed katastrofą statku. Strażacy i przedstawiciele innych zawodów również mieli własne wzory ochronne.

Trójka, pięć i siedem to liczby szczęśliwe i dlatego często pojawiają się we wzorach sashiko. Motywy par i podwójne kojarzą się z motywami ślubnymi.

Pojawienie się nowych materiałów syntetycznych również miało istotny wpływ na sashiko. W pierwszej połowie XX wieku wiejskie stroje uległy zmianie, a sashiko straciło na popularności. Stare, zużyte kawałki materiału traciły na wartości, a czasem nawet były wyrzucane.

Na szczęście jednak istniała grupa osób, która nadal szanowała tradycje, dzięki czemu do dziś zachowały się bogate zbiory historyczne i bogactwo wzorów. Co ciekawe, odrodzenie sashiko w Japonii nastąpiło w latach 70. XX wieku wraz z pojawieniem się i odkryciem zachodnich technik pikowania.

Sashiko przeżyła wielkie odrodzenie. Chociaż recykling i oszczędzanie nie są już koniecznością w życiu, pikowanie staje się źródłem kreatywnej, kojącej i często terapeutycznej aktywności.

Sashiko obejmuje kilka technik szycia o różnych stylach i wzorach. Każda z tych technik ma swoją specyfikę i zasady. Podstawowy podział dzieli się na dwie grupy: pierwsza to sashiko typu Hitomezashi, a druga to sashiko typu Moyozashi.

Hitomezashi (sashiko z pojedynczym ściegiem) jest typowym haftem Shonai w prefekturze Yamagata. Haft wykonuje się siatką prostych linii, gdzie ściegi spotykają się lub krzyżują, tworząc wzór. Niektóre wzory mogą przypominać europejski rodzaj historycznego haftu, znanego jako blackwork.

Moyozashi składa się ze skręconych lub prostych linii ściegu przedniego, które zmieniają kierunek, tworząc szersze wzory. Poszczególne wzory nigdy się nie krzyżują ani nie przecinają. Ciągłe linie i podwójna nić nadają sashiko grubość i ciepło.

W Japonii nawet najzwyklejszy węzeł – węzeł na nitce – jest zaplatany inaczej. To naprawdę interesujące, jak bardzo odmienne są sposoby wykorzystania poszczególnych detali tekstylnych w różnych kulturach. Ale są też wzory, w których węzeł nie jest używany, a problem początku i końca musi być rozwiązany inaczej.

Materiał jest zazwyczaj bawełniany, o wyższej jakości i gramaturze. Można wybrać jednolity kolor lub wzór. Klasyczną opcją pozostaje tkanina bawełniana barwiona naturalnym indygo.

W Sartor posiadamy również oryginalne japońskie tkaniny z nadrukowanymi wzorami, które ułatwią Ci szycie sashiko (następnie możesz bez problemu wyprać nadruk w letniej wodzie):

Przędze są specjalnie przędzone do tej techniki. Obecnie najczęściej używa się bawełny, która rozpowszechniła się w Japonii w XVII wieku. Przędze są zazwyczaj oznaczone jako cienkie, średnie i grube. Wybór zależy od wielkości haftowanego wzoru.

Skręt japońskich przędz jest mocniejszy niż na przykład naszych nici perłowych lub innych włóczek hafciarskich.

Jest dłuższa i mniej elastyczna niż nasza. Dzięki temu można nałożyć na igłę więcej warstw materiału i wykonać więcej ściegów na raz. To typowe dla sashiko.

W Japonii spotykamy dwa rodzaje naparstków – pierścieni, które są używane inaczej niż u nas. Wynika to z innego sposobu pracy igłą i trzymania jej w dłoni. Naparstek jest potrzebny tylko podczas szycia kilku warstw, nie jest używany do szycia jednej czy dwóch warstw.

Nożyczki są proste i bardzo ostre. Widać je na zdjęciu. Osobiście używam tych nożyczek od kilku lat ze względu na ich precyzyjne cięcie. Polecam je również do koronek klockowych i innych rodzajów haftu.

Inne narzędzia potrzebne do pikowania sashiko to linijka, biały ołówek kredowy (jeśli używasz ciemnoniebieskiej tkaniny) lub marker do tkanin (jeśli pracujesz na jasnych tkaninach).

Podczas pracy nie używa się tamborka, jak w naszym przypadku. Materiał trzyma się w dłoni, co umożliwia wyszywanie kilku ściegów jednocześnie. Ta metoda wymaga opanowania i jest ważna dla prawidłowego rozmieszczenia poszczególnych ściegów.

W internecie jest wiele książek i samouczków w języku angielskim. Osobiście najwięcej uczę się z japońskich publikacji i od japońskiego nauczyciela. W mojej podróży ku odkrywaniu pikowania sashiko towarzyszy mi Kazue Yoshikawa, japońska nauczycielka tej techniki. Można ją znaleźć w internecie pod nazwą Sashiko.lab.

Jednak warsztaty zazwyczaj szybko się wyprzedają. Chcesz wiedzieć z wyprzedzeniem, kiedy rozpoczynają się zapisy na kolejny termin? Zapisz się do newslettera Sartor, a my jako pierwsi Cię o tym poinformujemy.

Jesteś podekscytowany sashiko i chcesz spróbować go od razu? Nie czekaj na warsztaty i zacznij w domu już dziś.

Nasze zestawy startowe są świetne do wypróbowania, a jeśli nie uda Ci się haftować sashiko, dostępne są zestawy do haftu z nadrukowanymi wzorami (są one zmywalne), dzięki czemu nie musisz przerysowywać wzoru na tkaninę (rządzi się to własnymi zasadami, których uczę na warsztatach). Nawet jeśli nie masz żadnej wiedzy, możesz to zrobić, mając odrobinę cierpliwości.