Wiskoza to włókno „półprzetworzone”, wytwarzane podobnie jak niektóre włókna syntetyczne, ale z surowca roślinnego: celulozy. Bawełna, len, konopie i inne materiały naturalne również składają się w dużej mierze z celulozy, dlatego wiskoza jest do nich pod wieloma względami podobna, na przykład pod względem oddychalności czy wymagań pielęgnacyjnych.

Celuloza używana do produkcji wiskozy jest zazwyczaj pozyskiwana z drewna lub odpadów bawełnianych. W procesie produkcyjnym jest ona przekształcana w gęstą, lepką ciecz, od której materiał wziął swoją nazwę. Ta ciecz o konsystencji miodu jest następnie wtryskiwana przez specjalną dyszę do kąpieli kwasowej, gdzie przekształca się w mocne włókna.

Zmieniając niektóre części procesu produkcyjnego, można uzyskać włókna o innych właściwościach, uzyskując w ten sposób tkaniny wyjątkowo miękkie, dobrze odprowadzające wilgoć lub bardziej wytrzymałe.

Termin „wiskoza” jest używany zarówno w szerszym, jak i węższym znaczeniu, co czasami prowadzi do drobnych nieporozumień. W szerszym znaczeniu wszystkie włókna celulozy regenerowanej, w tym włókna modalne, lioceluloza i inne, są określane mianem wiskozy, choć nie jest to prawdą. W węższym znaczeniu wiskoza to jedynie włókno celulozy regenerowanej, uzyskiwane w tzw. procesie wiskozowym, a zatem inne włókna celulozowe są jej „rodzeństwem”, a nie podzbiorem.

To drobne nieporozumienie prowadzi również do nieporozumień dotyczących wiskozy. Wiskoza i wiskoza w szerszym znaczeniu są synonimami, ponieważ zgodnie z przepisami obowiązującymi w Stanach Zjednoczonych (a także w Chinach i Japonii) wiskoza to włókno wytwarzane z regenerowanej celulozy. Zgodnie z międzynarodową normą ISO, obowiązującą w USA, wiskoza to to samo, co wiskoza. Może się jednak zdarzyć, że skład odzieży na etykiecie będzie wynosił 40% wiskozy i 60% wiskozy. W takim przypadku może to być mieszanka „wiskozy” i innych włókien celulozowych (wiskozy).

Jak to wygląda w Czechach? Czeskie (i europejskie) przepisy uznają obecnie sześć rodzajów sztucznie wytwarzanych materiałów celulozowych, które teraz Państwu przedstawimy.

Włókno otrzymywane w procesie tzw. wiskozy, wynalezionym ponad sto lat temu. Jest to „zwykła”, pospolita wiskoza, z której wytwarza się głównie dzianiny na T-shirty oraz lekkie tkaniny na letnie sukienki czy spodnie. Jest miękka, przyjemna w noszeniu, oddychająca, lekko chłodna i tania. Ma dwie główne wady: jest mało wytrzymała, a niektóre rodzaje mają tendencję do mechacenia się. Wytrzymałość wiskozy maleje pod wpływem wilgoci, dlatego należy ją prać, delikatnie wykręcać i suszyć, aby się nie rozciągała. Warto również dodać, że wiskoza się gniecie, ale to również zależy od rodzaju tkaniny. Koszulka wiskozowa z elastanem nie gniecie się tak bardzo, cienkie letnie tkaniny są delikatniejsze.

Produkcja wiskozy nie jest przyjazna dla środowiska. Powstają w niej odpady, których nie można poddać recyklingowi. Sama wiskoza jest biodegradowalna, podobnie jak bawełna.

Modal to włókno otrzymywane w procesie modyfikowanej wiskozy, dzięki czemu jest znacznie mocniejsze, zwłaszcza na mokro – eliminuje to jedną z głównych wad tradycyjnej wiskozy. Jest również bardziej odporne na mechacenie, a zatem jest to materiał praktycznie pozbawiony wad – może tylko droższy od zwykłej wiskozy. Jednak, aby zakochać się w modalu, wystarczy go dotknąć. Jest tak delikatny i miękki, że może z nim konkurować tylko prawdziwy jedwab.

MicroModal™ i MicroModal AIR™ to wyjątkowo cienkie włókna modalne produkowane przez firmę Lenzing. Celuloza używana do produkcji modalu jest pozyskiwana z drewna bukowego.

Cupro to regenerowane włókno celulozowe uzyskiwane w procesie miedziowo-amoniakalnym. Choć brzmi to niebezpiecznie „chemicznie”, wszystko jest poddawane recyklingowi, podobnie jak w przypadku lyocellu. Ponadto , odpady z przetwórstwa bawełny stanowią podstawowy surowiec, co czyni cupro materiałem przyjaznym dla środowiska.

Cupro jest lekkie, przewiewne i przewiewne. Ma delikatny jedwabisty połysk, pięknie się układa i dlatego jest często stosowane jako imitacja jedwabiu. Wadą jest to, że jest bardziej podatne na zagniecenia.

Produkcja włókien lyocellu charakteryzuje się specjalnym procesem rozpuszczania i przędzenia. Użyty rozpuszczalnik nadaje się niemal w 100% do recyklingu – nie jest wyrzucany jako odpad, lecz ponownie wykorzystywany w produkcji. Tkaniny i dzianiny lyocell mają podobne właściwości do modalu: są lekkie, miękkie i bardzo wygodne w noszeniu, a jednocześnie mocniejsze niż zwykła wiskoza.

Tencel™ to nazwa handlowa lyocellu firmy Lenzing. Celuloza używana do jego produkcji pozyskiwana jest z drzew eukaliptusowych.

Tak zwana wiskoza bambusowa jest produkowana w sposób konwencjonalny, ale jako surowiec wyjściowy wykorzystuje się celulozę z bambusa. Jej właściwości zależą od procesu produkcyjnego, dlatego może być zupełnie zwyczajna, meszkowata i pokryta kłaczkami, lub miękka i wytrzymała. Poza bardzo przyjemnym, miękkim chwytem, bambus nie nadaje tkaninie żadnych szczególnych właściwości, jak twierdzą niektórzy sprzedawcy: chłód, chłonność czy przydatność dla alergików są typowe dla wszystkich rodzajów wiskozy.

Zgodnie z czeskim prawem, na etykiecie nie może być napisane po prostu „bambus”, chyba że jest to prawdziwy łyk bambusowy. Można używać określenia „wiskoza z bambusa”, ale nie może w nim zabraknąć słowa „wiskoza”.

Oba rodzaje włókien są wytwarzane z octanu celulozy i mają podobny skład chemiczny. Octan jest stosunkowo starym wynalazkiem, produkowanym jako substytut jedwabiu w latach międzywojennych. Obecnie jest używany głównie do tkania popularnych, oddychających podszewek, ale także satyny, tafty czy brokatu na suknie wieczorowe.

Octan jest miękki, lśniący i lejący, ale jego włókna nie są zbyt mocne, a tkaniny nie są zbyt odporne na ścieranie. Octan różni się od wiskozy jeszcze jedną cechą: podatnością na termoformowanie. Jest ona wykorzystywana na przykład do plisowania, ale oznacza to również, że octan należy prasować w niskiej temperaturze, a nie suszyć w suszarce bębnowej.

Czy spotkałeś się kiedyś ze skrótem HWM? Oznacza on „high wet modulus” – włókna o wysokim module sprężystości w stanie mokrym, czyli włókna o lepszej wytrzymałości w stanie mokrym. Jest to zatem ulepszona odmiana wiskozy. Nie jest to napisane na etykiecie, ponieważ włókna HWM zaliczają się do włókien modalnych lub lyocellu, ale czasami ta informacja pojawia się w opisach wyrobów wiskozowych.