Rodzaje jedwabiu naturalnego

Przede wszystkim, w tym artykule nie będziemy omawiać różnych rodzajów tkanin jedwabnych; to zupełnie inny, bardzo obszerny temat, który omówimy w osobnym artykule o rodzajach tkanin jedwabnych. A jeśli przegapiłeś podstawy, zalecamy lekturę naszego pierwszego artykułu o samym jedwabiu.

Tkaniny jedwabne są wytwarzane z szerokiej gamy przędz jedwabnych, od syntetycznych po naturalne. Oczywiście skupimy się tutaj na jedwabiu naturalnym. Jednak dla pełnego obrazu warto zrozumieć, dlaczego termin „jedwab” jest tak często używany w odniesieniu do tkanin całkowicie syntetycznych. Powód jest historyczny i wynika z „nieskończoności” nici jedwabnej.

Do końca XIX wieku wszystkie przędze, z wyjątkiem jedwabiu naturalnego, były przędzami przędzonymi; to znaczy zawsze wytwarzano je ze stosunkowo krótkich włókien, pozyskiwanych na przykład z lnu lub runa owczego. Jednak włókno jedwabne, pochodzące z kokonu motyla, było jedynym, którego nie trzeba było przędzić – samo w sobie było niewiarygodnie długie (jeden kokon dawał kilometr gładkiego, nieprzerwanego włókna) i dlatego zaczęto je nazywać „jedwabem włóknistym”. A ponieważ jedynym włóknem, które było tak nieskończone, był jedwab, te dwa terminy zaczęto używać zamiennie i jako synonimy. Jedwab, czyli włókno nieskończone.

Jednak wraz z nowymi odkryciami w przemyśle tekstylnym pojawiły się inne, sztucznie wytwarzane włókna ciągłe – wiskoza, a później poliester. Oczywiście, próbowały one dogonić i wyprzedzić naturalny jedwab (czego do tej pory im się nie udało), a ponieważ ich włókna również były ciągłe, nazywano je również „jedwabem”. Spowodowało to zamieszanie, które w pewnym stopniu trwa do dziś. Nawet dziś można spotkać różne rynki „jedwabiu” i tkaniny „jedwabne”, które jednak nie mają nic wspólnego z jedwabiem naturalnym i opierają się na jego pochlebnej nazwie. Uważaj więc na jedwab sztuczny. Chociaż dzisiejsze przepisy nie zezwalają już na mylenie tych terminów, praktyka jest taka, że wiele materiałów syntetycznych nadal niesłusznie ozdabia się tą nazwą.

W przeciwieństwie do jedwabiu sztucznego, każde włókno naturalne pozyskiwane z kokonów niektórych gatunków owadów jest jedwabiem naturalnym. Wyróżniamy kilka jego rodzajów, które opiszemy poniżej. Wszystkie są materiałami naturalnymi i wszystkie charakteryzują się doskonałymi właściwościami jedwabiu naturalnego, które opisaliśmy w artykule o jedwabiu. Przyjrzyjmy się zatem poszczególnym rodzajom jedwabiu naturalnego po kolei.

Jedwab morwowy to prawdopodobnie to, co przychodzi na myśl, gdy słyszysz słowo „jedwab”. Termin „jedwab naturalny” zwykle odnosi się do tzw. jedwabiu morwowego produkowanego przez jedwabnika morwowego ( Bombyx mori ). Jest to udomowiony motyl, wyhodowany kilka tysięcy lat temu z pierwotnego gatunku dzikiego. Dlatego ten jedwab jest czasami nazywany „hodowlanym”, chociaż w rzeczywistości wszystkie gatunki są w mniejszym lub większym stopniu uprawiane. Jego gąsienice wymagają szczególnej opieki – żywią się wyłącznie liśćmi morwy, muszą mieć odpowiedni klimat, a przed przepoczwarzeniem są ręcznie umieszczane w komorach przepoczwarzenia, aby utworzyć ładny, równy kokon. Kokony są nawijane włóknami, z których każde ma do tysiąca metrów długości. Włókna są bardzo cienkie i nawet w tej surowej postaci mają połysk typowy dla jedwabiu.

Jedwab morwowy zawsze był i nadal jest głównym produktem jedwabnictwa i większość naturalnego jedwabiu, z którym się stykasz, to właśnie ten rodzaj. Z jedwabiu morwowego wytwarza się wiele różnych rodzajów tkanin. Omówimy to zagadnienie w osobnym artykule – rodzaje tkanin jedwabnych. Tkaniny jedwabne w ofercie Sartor Bohemia są wytwarzane głównie z jedwabiu morwowego.

Nie tylko jedwabnik potrafi tworzyć kokony, które można przetworzyć na materiał tekstylny. W naturze występują również inne motyle, z których pozyskujemy tkaniny zbiorczo klasyfikowane jako jedwab dziki. Jedwab dziki jest uważany za gorszej jakości na Zachodzie (w porównaniu z Indiami, gdzie jest bardziej ceniony), ale można by raczej powiedzieć, że jest po prostu inny: bywa sztywniejszy, ma bardziej rustykalny wygląd i mniej wyraziste kolory (barwniki nie przylegają do niego tak dobrze, jak do jedwabiu morwowego), ale nie różni się od innych rodzajów jedwabiu pod względem właściwości, takich jak oddychalność i lekkość. Jego „nieczesany” naturalny wygląd nadaje mu niezwykłe i być może nieco niedoceniane piękno. Do najpopularniejszych rodzajów jedwabiu dzikiego należą jedwab eri, jedwab muga i jedwab tussah.

Całkowita produkcja dzikiego jedwabiu jest znacznie niższa niż jedwabiu morwowego, dlatego paradoksalnie, pomimo niższej ceny, trudniej go znaleźć. Jeśli interesują Cię te niekonwencjonalne tkaniny, zapoznaj się z naszą ofertą dzikiego jedwabiu.

Jedwab eri to rodzaj dzikiego jedwabiu, przędzonego z kokonów klauna ( Samia cynthia ). Jest produkowany głównie w Tajlandii i Indiach. Jest to jeden z najwyższej jakości dzikich jedwabi, a jego produkcja zazwyczaj nie wymaga bezpośredniego zabijania gąsienic – kokony są przetwarzane dopiero po ich wylęgu. Dlatego nazywany jest również „ jedwabem pokoju”. Prawdopodobnie dlatego jedwab eri jest popularny między innymi wśród mnichów buddyjskich.

Jedwab tussah (również tasar, tussur, kosa) to dziki jedwab pozyskiwany z kokonów motyli z rodzaju Antheraea (głównie różnych gatunków jaskółek). Naturalny kolor tussah to złocistobeżowy, ale można go również farbować. Jedwab tasar pozostawia się w surowej, krochmalonej formie – tkaniny z niego wykonane są mało lejące i miękkie. W Indiach tussah jest ceniony właśnie za tę właściwość (Indianie lubią krochmalić tkaniny) i powstają z niego popularne sari.

Jedwab muga to rzadki rodzaj dzikiego jedwabiu, produkowany wyłącznie w stanie Assam w Indiach. Ma piękny złoty kolor i jest uważany za święty przez Hindusów. Jest to najdroższy ze wszystkich dzikich jedwabi. Motyl, który go wytwarza, nazywa się Antheraea assamensis. Tkaniny jedwabne muga są pięknie błyszczące, bardzo trwałe i historycznie były zarezerwowane wyłącznie dla rodzin królewskich.

Podczas przetwarzania kokonów powstają odpady w postaci małych kawałków włókien jedwabiu. Pozostałości te nie są wyrzucane, lecz przędzone podobnie jak bawełna lub wełna. Co więcej, pomimo tego, że w grupie jedwabiu są to tzw. włókna krótkie, w porównaniu do włókien innych przędzonych materiałów, są one nadal bardzo długie, a zatem wysokiej jakości. W ten sposób powstają przędze biuretowe i kształtowe, z których następnie tkane są tkaniny, które znamy pod nazwami takimi jak biurety, narzuty i kształty. Są one mniej błyszczące niż klasyczny jedwab, ale poza tym mają te same właściwości: są miękkie, lekkie, oddychające i bardzo wygodne w noszeniu. Mają tendencję do posiadania grubszej struktury i nie są tak cienkie, ale dzięki temu nie są tak delikatne i świetnie nadają się do codziennego noszenia.

W Czechach jesteśmy przyzwyczajeni do zbiorczej nazwy „biurety” dla wszystkich jedwabi wytwarzanych z tych przędz odpadowych, ale technologicznie powinny one nazywać się „ spun silk”, tak jak na przykład w języku angielskim. Biurety, jak wspomniano powyżej, to tylko jeden rodzaj krótszych włókien jedwabiu.

Dokładniej: jedwab biuretowy powstaje w wyniku przetwarzania odpadów jedwabiu. Może pochodzić zarówno z rafinowanego jedwabiu morwowego, jak i z jedwabiu dzikiego.

Jedwab dupionowy to osobna kategoria. Chociaż jego pochodzenie jest spokrewnione z jedwabiem jedwabników, ponieważ jest pozyskiwany z jedwabnika, to „technicznie” różni się od zwykłego jedwabiu i jest używany do tkania tkaniny zwanej dupionem – nie nadaje się do innych rodzajów tkanin jedwabnych.

Jedwab dupion powstaje, gdy dwie gąsienice przepoczwarzają się obok siebie, tworząc podwójny kokon, z którego nie można rozwinąć całej nici bez jej zerwania. Jest on zatem częściowo przędzony, a przędza nie ma jednolitej grubości i zawiera drobne wypustki. Jedwab dupion można by zatem zaklasyfikować jako jedwab „odpadowy”, ale w rzeczywistości jest on obecnie również produkowany w sposób kontrolowany (gąsienice są celowo umieszczane parami w komorach przepoczwarzenia), ponieważ istnieje zapotrzebowanie na tkaniny dupionowe. Są popularne ze względu na swój charakterystyczny wygląd i piękne, nasycone kolory – jedwab dupion bardzo dobrze przyjmuje barwniki.

To, krótko mówiąc, wszystkie rodzaje jedwabiu powszechnie dostępne obecnie na rynku. Oczywiście, można natknąć się również na takie rarytasy, jak tzw. jedwab pajęczy, ale prawdopodobnie nie znajdziesz z niego materiału częściej niż z wieczornego nieba. Jeśli temat rodzajów jedwabiu Cię „zaciekawił”, polecam lekturę naszego raportu o produkcji nici jedwabnych.