O bawełnie

Wszyscy znamy bawełnę – to prawdopodobnie najpopularniejszy materiał tekstylny, który nosimy na co dzień, czy to w wygodnych bawełnianych koszulkach, czy w luźnych jeansach. Co ciekawe, chociaż bawełna była uprawiana w Azji, prawie 4000 lat temu, był znany w Europie dopiero od XIII wieku.

Bawełna rośnie głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, nic więc dziwnego, że jej nazwa ma pochodzenie arabskie – od arabskiego „Qutun” Język angielski został stworzony bawełna Nawet w języku staroniemieckim bawełna była pierwotnie nazywana "Kattun" Do dziś słowo „kattun” jest używane w języku niemieckim w odniesieniu do konkretnego rodzaju tkaniny bawełnianej. Podobnie jak w przypadku innych materiałów naturalnych, na jakość powstałej tkaniny wpływa szereg czynników.

Jakość bawełny określa się w trakcie jej uprawy. Surowe włókna bawełny uzyskuje się z torebek nasiennych, w których dojrzewają nasiona rośliny bawełny. Długość i grubość włókien zależą od botanicznego typu rośliny bawełny, temperatury w miejscu, w którym rośnie krzew, jakości gleby i dostępności wody. Im dłuższe włókna, tym gładsza, mocniejsza i lepszej jakości jest nić z nich wykonana. Dobre nici produkują dobre tkaniny, tkaniny tkane i dzianiny. Tkaniny wykonane z gorszych, krótkich włókien gorzej zachowują swój kształt, łatwo stają się włochate i mechacą się. Szybciej niszczą się podczas prania i mogą nawet zacząć się rozrywać z czasem. Zazwyczaj najtańsze koszulki są wykonane z takiej niskiej jakości bawełny i na pewno zgodzisz się z nami, że nie są one zbyt trwałe.

Obecnie na świecie uprawia się głównie cztery rodzaje bawełny : kosmatą, krzaczastą, drzewiastą i zielną.

• Największy udział ma bawełna włochata – ponad 90%. Bawełna z niej pochodząca jest zazwyczaj średniej jakości, ale istnieją również odmiany dające dłuższe włókna. Ten rodzaj bawełny jest najszerzej uprawiany w Indiach. I Pakistan, ulepszone odmiany (np. bawełna górska) w Meksyku i USA.
  
• Drugim najczęściej uprawianym gatunkiem jest krzew bawełny, który produkuje bawełnę o bardzo długich włóknach. Jest uprawiany w wielu krajach, m.in. Indie, Brazylia, Peru, USA Lub Egipt Do tego rodzaju tkanin należy słynna „bawełna egipska”, z której wytwarza się luksusową pościel, a także Pima, bawełna pochodząca z kontynentu amerykańskiego, z której szyje się odzież od koszulek po sukienki.

• Topola i topole zielne to starsze, historyczne gatunki bawełny, które obecnie uprawia się tylko w kilku miejscach. Na przykład w bengalski Z bawełny pozyskiwanej z drzewa bawełnianego wytwarza się cienkie, ręcznie tkane tkaniny podobne do tych, które tkano tu przed wiekami.

Bawełna organiczna jest obecnie bardzo popularnym tematem, ponieważ konwencjonalna uprawa bawełny jest bardzo szkodliwa dla środowiska naturalnego. Bawełna wymaga dużych ilości wody, jest poddawana działaniu wielu pestycydów i insektycydów, ponieważ jest mało odporna na choroby i szkodniki, a ponadto wyjaławia glebę (którą następnie trzeba sztucznie nawozić). Najmniej przyjazna dla środowiska jest tania bawełna – plantatorzy muszą stosować mnóstwo tanich środków chemicznych, aby uzyskać jak największe plony i nie stracić pieniędzy, i nie dbają zbytnio o środowisko (a często także o własne zdrowie).

Jeśli szukasz bawełny organicznej, polecam zwrócić uwagę na certyfikat GOTS. (Globalny Standard Tekstyliów Organicznych) Jest to obowiązująca i stosunkowo rygorystyczna norma międzynarodowa, która ma zastosowanie do wszystkich etapów przetwarzania bawełny i uwzględnia również aspekty sprawiedliwego handlu: uprawa bawełny nie może szkodzić przyrodzie ani ludziom.

W celu poprawy jakości bawełny stosuje się również różne metody obróbki. Nie chodzi tu o oszukiwanie klienta, w końcu nawet najlepsza technologia nie zdziała cudów z niskiej jakości bawełny krótkowłóknistej. Najczęściej stosowane metody to:

Proces ten jest podobny do czesania wełny. Kępki włókien bawełny są czesane, aby oddzielić dłuższe włókna od krótszych. Tkaniny bawełniane czesane są wykonane z dłuższych włókien, dzięki czemu są bardziej stabilne wymiarowo i odporne na mechacenie.

Merceryzacja bawełny to proces stosowany od połowy XIX wieku. Przędza bawełniana jest moczona w roztworze alkalicznym. W rezultacie powstaje mocniejsza, gładsza i bardziej błyszcząca nić, która mniej się kurczy i lepiej wchłania barwniki.

Kontrolowane garbowanie ogniem usuwa krótkie włókna wystające ponad powierzchnię przędzy bawełnianej lub gotowej tkaniny. Efektem jest gładsza powierzchnia, mniejsze mechacenie oraz lepsze farbowanie i drukowanie.

Obróbka chemiczna redukująca kurczenie się i marszczenie tkanin. Niektórzy producenci stosują problematyczne środki chemiczne i procesy, podczas gdy inni preferują nowsze, bardziej przyjazne dla środowiska metody.

Po utkaniu lub dzianiu tkaniny można poddać dalszej obróbce mechanicznej, termicznej i chemicznej w celu uzyskania lepszego wyglądu i właściwości – na przykład poprzez prasowanie specjalnej żywicy, aby uzyskać gładki wygląd. Czasami jest to korzystne dla sprawy (jak w przypadku koszul wysokiej jakości, które nie wymagają prasowania), a czasami jest to próba nadania tkaninie pozornie lepszego wyglądu i faktury, która jednak zanika po kilku praniach.

Skąd wiemy, że dostawca oferuje bawełnę wysokiej jakości? Pytamy! Oczywiście, nie poprzestajemy na tym, ale zaczynamy od uzyskania podstawowych informacji, a Ty możesz zrobić to samo. Producenci tkanin i odzieży z dobrych materiałów zazwyczaj podają to w opisie swoich produktów; informacje powinny być jak najbardziej szczegółowe i w razie potrzeby (np. w przypadku bawełny organicznej) poparte certyfikatami.

Następnym krokiem jest wybór materiału. Nigdy nie kupujemy w ciemno i Ty też nie powinieneś. Jeśli nigdy nie zwracałeś uwagi na tkaniny bawełniane, prawdopodobnie na początku będziesz niepewny, ale gdy dotkniesz kilku tkanin o różnych właściwościach, nauczysz się nimi posługiwać. Spróbuj kupić tanie płótno bawełniane (dostępne w prawie każdym sklepie z tkaninami) i droższe tkaniny patchworkowe, albo przyjdź i zobacz naszą bawełnę premium.

Dobrej jakości bawełna lniana jest zazwyczaj gładsza w dotyku i ma mniej drobnych włosków na powierzchni niż tańsze tkaniny. To samo dotyczy delikatnych tkanin, takich jak batyst – nie powinna być włochata, a jej włókna powinny być przyjemne, cienkie i równomiernie grube. Dobrej jakości dzianina bawełniana jest również gładka w dotyku, ma dobrą elastyczność po rozciągnięciu i powinna powracać do pierwotnego kształtu po delikatnym pociągnięciu jej dłońmi we wszystkich kierunkach.

Ostatnim testem tkaniny jest pranie i noszenie. Pierzemy, parujemy i prasujemy próbki od dostawców, aby sprawdzić, czy zachowują kształt, są przyjemne w dotyku i nie farbują. Zalecamy to samo w razie wątpliwości, zwłaszcza jeśli planujesz duży projekt szycia z droższego materiału.

W przypadku markowych producentów bawełny jakość jest zazwyczaj stabilna. Z nieoznakowanymi towarami na wyprzedażach garażowych jest nieco gorzej, ponieważ sklep może wziąć kolejną partię od innego dostawcy, a jakość będzie inna niż poprzednia. Jeśli szyjesz rzadziej, nie masz wyboru i musisz polegać na swoim oku, dotyku i słowach sprzedawczyń; ale najlepiej być stałym bywalcem „swojego” sklepu z tkaninami i mieć go na oku, bo to zawsze się opłaca!