O wełnie

Odpowiedź jest oczywista – wełna to materiał pozyskiwany z sierści owiec, używany do robienia na drutach swetrów i szycia zimowych płaszczy. Choć to prawda, pytanie to wymaga znacznie bardziej szczegółowej odpowiedzi.

Przepisy (w Czechach stosujemy rozporządzenie UE nr 1007/2011 ) dosłownie stanowią, że wełna to włókno z runa owczego lub jagnięcego, lub mieszanka tych włókien z włóknami innych zwierząt, wykorzystywana do celów tekstylnych (rozporządzenie szczegółowo wymienia te zwierzęta, do których przejdziemy później). W tym przypadku podawanie procentowej zawartości poszczególnych składników nie jest obowiązkowe, ale nie znam producenta, który nie chciałby pochwalić się domieszką alpaki lub kaszmiru. Oczywiście nie dotyczy to domieszek włókien sztucznych, których zawartość zawsze musi być podana. Wełna jest zazwyczaj mieszana z poliamidem, akrylem, ale także jedwabiem lub bawełną.

Wełna nie może być oznaczona samą nazwą rasy (np. popularną wełną merynosową), ale może być wymieniona jako dodatek na etykiecie. Sweter z wełny merynosowej musi zatem zawierać słowo „wełna” i odpowiadający mu procent: na przykład poprawne jest określenie „100% wełna merynosowa”, a nie „100% merynosowa”. Nawiasem mówiąc, jeśli wełna jest w 100% wełniana, zamiast liczby można użyć określenia „czysta”. (Dotyczy to zresztą wszystkich materiałów).

Wełnę można podzielić ze względu na rodzaj zwierzęcia (w przypadku owiec) – ze względu na rasę owiec, a także ze względu na jakość, pochodzenie i właściwości.

Szczególnym przypadkiem jest wełna strzyżona, którą można określać tym terminem. Przejdźmy jednak do poszczególnych rodzajów wełny. Nie każda wełna jest taka sama…

Owce, podobnie jak inne zwierzęta gospodarskie – od koni po kury – są hodowane w wielu różnych rasach. Niektóre są hodowane na mięso, inne na wełnę, istnieją również rasy futerkowe lub mleczne, a nawet rasy „ domowe ”, takie jak przyjazne i łatwe do oswojenia owce kameruńskie, popularna atrakcja w ogrodach zoologicznych dla dzieci.

Rasy wełniane dzielą się ze względu na rodzaj i delikatność wełny. Rasy o jednolitej wełnie mają sierść zbudowaną z jednego rodzaju włosa i produkują delikatną wełnę. Rasy o wełnie półmieszanej i mieszanej mają w swojej sierści tzw. wełnianą, pół-psią i psią. Psia sierść ma długi, gruby włos, wełniana jest cienka i miękka. Im więcej psiej sierści i pół-psiej sierści zawiera runo, tym grubsza i bardziej szorstka jest wełna.

Rasy o półgrubej wełnie

„Uniwersalne” niewymagające owce, które można hodować niemal wszędzie: Leicester, Lincoln, Cotswold, a także czeska Šumava, które pasą się na górskich pastwiskach.

Rasy o szorstkiej sierści

Odporne rasy owiec, które produkują szorstką, słabą jakość runa, bardziej nadającą się do użytku technicznego. Na przykład w naszym kraju hoduje się owce rasy wołoskiej czy romanowskiej.

Przemysł tekstylny ma własne skale jakości, według których ocenia się grubość, długość, skręcenie lub podatność wełny na przędzenie. Do produkcji tkanin używa się wyłącznie wełny bardzo wysokiej jakości. Grubsza wełna jest wykorzystywana do produkcji dywanów, filców lub tekstyliów technicznych.

Merino to najbardziej znany i najpopularniejszy rodzaj cienkiej wełny. Najdelikatniejsze merynosy są tak miękkie, że wiele osób może je nosić na gołej skórze, dlatego wykorzystuje się je również do produkcji bielizny, bielizny termicznej, miękkich szalików i chust oraz ubranek dla małych dzieci.

Wełna strzyżona składa się wyłącznie z nowych włókien, czyli tych, które trafiły bezpośrednio od owiec do produkcji. Jej przeciwieństwem jest wełna regenerowana (z recyklingu). Wełna strzyżona charakteryzuje się z natury wyższą jakością – ma dłuższe włókna i jednolitą jakość. Wełna strzyżona może być oznaczona na etykiecie, nie jest to obowiązkowe, ale producent lubi się tym chwalić (ang. „ virgin woll ”, niem. „ Schurwolle ”).

Wełna regenerowana jest przeciwieństwem wełny ciętej. Powstaje z resztek i odpadów produkcyjnych (resztek przędzy z przędzalni, kawałków filcu, skrawków tkanin wełnianych z szycia gotowych ubrań), które są rozrywane na pojedyncze włókna i ponownie przędzone. Niestety, skraca to i uszkadza włókna, przez co nie można ich poddawać recyklingowi w nieskończoność, a tkaniny wykonane z wełny regenerowanej są gorszej jakości.

Jeżeli producent odzieży nie chce tego wyraźnie określić, nie dowiesz się, jakiej wełny użył, czy była strzyżona, czy regenerowana.

Wełna czesankowa, znana również w naszym kraju jako „ włoskowa ”, to wysokiej jakości wełna o długim włosiu. Podczas obróbki krótkie włókna są starannie wyczesywane z runa, pozostawiając jedynie te o długości 8–15 cm. Te długie włókna są przędzone w cienką, gładką i mocną przędzę czesankową, przeznaczoną do produkcji tkanin czesankowych – tkanin z wełny czesankowej. Tkaniny są również gładkie, pozbawione drapania typowego dla grubszej wełny i nie mechacą się.

Nazwa wełna pochodzi od angielskiej wioski Worstead w hrabstwie Norfolk, gdzie już w XII wieku tkano wysokiej jakości tkaniny wełniane.

Woolmark to znak certyfikacyjny, który identyfikuje wysokiej jakości wełnę spełniającą surowe wymogi Woolmark. Jeśli znajdziesz go na metce, masz pewność, że kupiłeś ubrania od renomowanego producenta, który dba o najwyższą jakość. Znak ten nie jest jednak przyznawany automatycznie, więc wełna, która go nie posiada, nadal może być wysokiej jakości. Znajdziesz go najprawdopodobniej w markowych wełnianych płaszczach, garniturach lub swetrach.

Rozporządzenie Unii Europejskiej w sprawie nazewnictwa włókien tekstylnych zawiera szczegółowy wykaz zwierząt, których sierść można również nazwać wełną: alpaka, lama, wielbłąd, koza kaszmirska ( kaszmir ), koza angorska ( moher ), koza kaszgorska (krzyżówka kozy kaszmirskiej i angorskiej, dająca materiał zwany „kaszgorą” ), królik angorski ( angora ), wikunia, jaka, guanako, bóbr i wydra. (Wełna bobra i wydry jest wykorzystywana niemal wyłącznie do produkcji filcowych kapeluszy).

Większość tych materiałów jest wysokiej jakości i można by o nich napisać osobny artykuł. Na razie wystarczy wiedzieć, że jeśli producent dodaje alpakę lub kaszmir do wełny, z pewnością nie chce Cię oszukać. Wręcz przeciwnie, zazwyczaj dąży do poprawy właściwości tkaniny wełnianej, na przykład, aby była lżejsza lub nawet cieplejsza.

Alpaka (po lewej) i kaszmir (po prawej) należą do najszlachetniejszych wełen

Wełna, podobnie jak inne włókna naturalne, ma wiele niesamowitych właściwości. Nie oznacza to, że jest idealna do wszystkiego, ale są dziedziny, w których nie ma sobie równych.

Wełna nie boi się kwasów, ale nie lubi zasad. Podczas czyszczenia runo poddaje się kąpieli kwasowej bez szkody dla niego, ale w kontakcie z substancjami alkalicznymi włókna stają się kruche i żółte. Dlatego do prania wełny nie należy używać zwykłych proszków do prania, a jedynie produktów przeznaczonych do prania wełny (lub jedwabiu, który jest tym samym) lub, w nagłych wypadkach, szamponu do włosów.

Każdy, kto nosił lub pracował z wełną przez jakiś czas, zazwyczaj potrafi to wyczuć dotykiem. Jeśli jednak nie masz pewności, wystarczy prosty test płomieniem.

Umieść mały kawałek tkaniny lub włóczki, którą chcesz przetestować, w płomieniu świecy lub zapalniczki. Wełna zacznie się palić niechętnie, ale zgaśnie natychmiast po wyjęciu z płomienia. Będzie wydzielać silny zapach palonego rogu ( jak palone włosy lub futro zwierzęce). Pozostanie krucha, czarna kulka – łatwo ją zgnieść palcami.

Jedwab zachowuje się podobnie podczas spalania, ale tkaniny jedwabne i wełniane można łatwo odróżnić po wyglądzie i fakturze.

Akryl nie gaśnie po wyjęciu z ognia, lecz pali się silnym płomieniem, z którego gorące kawałki odlatują lub kapią. Dym ma nieprzyjemny, syntetyczny zapach.

Poliester pali się wolniej i tworzy czarną, solidną kulę, której nie można zgnieść.

Podróż wełny rozpoczyna się w owczarni, gdzie runo owiec jest strzyżone raz lub kilka razy w roku (w zależności od rasy). Strzyżenie jest konieczne, ponieważ wełna stale rośnie i, jeśli nie zostanie usunięta, w końcu dosłownie pochłonie owcę. Strzyżenie odbywa się za pomocą nożyc elektrycznych, a doświadczony strzygacz może to zrobić w kilka minut.

Runo jest oczyszczane z nieużytecznych części (wełny z nóg, ogona) oraz większych zanieczyszczeń i kierowane do dalszej obróbki. Zaczyna się ona od prania, które usuwa z runa kurz, kamienie, niektóre zanieczyszczenia roślinne, pot i lanolinę. Zazwyczaj prane jest pod bieżącą wodą z odpowiednim detergentem, czasami w rozpuszczalnikach o lepszych właściwościach odtłuszczających. Zanieczyszczenia roślinne usuwa się poprzez karbonatyzację – pranie w odpowiednim kwasie, który spala te zanieczyszczenia.

Po praniu i suszeniu wełna jest karczowana – czesana na karczownicy, która układa włókna w jednym kierunku i tworzy tzw. pajęczynę. Pajęczyna jest dzielona na cieńsze paski, które następnie są przędzone. Z surowca o dłuższych i cieńszych włóknach można również wyprodukować wełnę czesankową, gatunek wełny wyższej jakości, nadający się na eleganckie tkaniny na garnitury, kostiumy i suknie.

W Sartor nie sprzedajemy włóczek wełnianych, ale jako pasjonatka dziewiarstwa, nie mogę się powstrzymać od wzmianki o nich. A jeśli interesują Cię wysokiej jakości tkaniny i szycie, ale nie znasz się na świecie włóczek dziewiarskich, z przyjemnością dowiesz się, że również tam znajdziesz prawdziwe skarby.

Robótki na drutach przeżywają ostatnio podobny rozkwit, jak szycie i inne rękodzieła. Dzierga dosłownie cały świat, a producenci włóczek zareagowali na to, oferując szeroką gamę pięknych materiałów. Nawet w zwykłych pasmanteriach można znaleźć nie tylko zwykły akryl (który również ma swoje zastosowanie, nawet dla początkujących, ponieważ jest tani), ale istnieją również specjalistyczne sklepy internetowe i stacjonarne z asortymentem luksusowych włóczek, na przykład:

• bardzo cienka wełna merino : miękka, delikatna i równomierna na gołej skórze, dlatego nadaje się na szaliki, czapki, skarpetki
• mieszanki wełny (merynosów) z jedwabiem, alpaką, 100% jedwabiem lub przędzą alpakową, jedwabiem z moherem i innymi różnymi mieszankami wełny, alpaki, jedwabiu, kaszmiru, lnu...
• popularne ręcznie farbowane włóczki w niesamowitych, pstrokatych odcieniach
• cienkie włóczki do koronek dzianych

Zainteresowanym polecam portal dziewiarski Ravelry.com, który oferuje mnóstwo instrukcji i obszerną bazę włóczek (w języku angielskim). Osoby chcące cieszyć się robótkami na drutach powinny zajrzeć na strony internetowe takich marek jak Filcolana, Fyberspates, Iso, Ístex, Lang Yarns, Malabrigo, Noro, Rowan, Schachenmayr i innych.

Jego współczesna historia jest, przynajmniej dla nas, Europejczyków, nieco smutna. Wełna jest powszechnie używana w Europie. Przetwarzane przez niemal cały XX wiek, niemal każdy kraj miał własny przemysł wełniany i potrafił zaoferować coś wyjątkowego (włoskie garnitury, angielski tweed, austriacki loden, sukno skandynawskie). W Czechach, przed aksamitną rewolucją i przez pewien czas po niej, tkano doskonałe tkaniny z wełną, eksportowane na cały świat.

Po rewolucji, pierwotnie centralnie kontrolowany czeski rynek wełny praktycznie się załamał, a przędzalnie włókiennicze stopniowo zanikały. Brno, nazywane „ morawskim Manchesterem ”, straciło swoją słynną przędzalnię wełny, a czescy hodowcy owiec stracili rynek zbytu dla wełny. Import taniej wełny z Azji i Ameryki Południowej w 2008 roku ostatecznie wyeliminował cały europejski rynek wełny.

Jednak rosnące zainteresowanie wysokiej jakości tkaninami i powolną modą mogą uratować europejski przemysł wełniany przed całkowitym zniszczeniem. Producenci luksusowej odzieży nadal są zainteresowani zakupem materiałów z europejskich fabryk tekstylnych, a drobni lokalni rolnicy ponownie oferują wełniane runo lub przędzę osobom zainteresowanym rękodziełem.

Czy masz wełnę w swojej szafie? Czy szyjesz lub robisz na drutach z wełnianych tkanin i włóczek?

Jesteśmy zainteresowani Twoimi doświadczeniami i produktami!